Τα πνευματικα δικαιωματα των ποιηματων και των κειμενων ειναι κατοχυρωμενα.

"Είμαι αναρχικός, και ο αναρχικός είναι ένας άνθρωπος με συνοχή (πνευματική ειρήνη, η ηρεμία, η εξοχή, να δουλεύεις το λιγότερο δυνατό, όσο είναι απαραίτητο για να μπορείς να ζεις, να απολαμβάνεις την ομορφιά, τον ήλιο. Να απολαμβάνεις τη ζωή με κεφαλαία, τώρα υπάρχει η ζωή με πεζά). Είναι το να έχεις μια προσωπική θεώρηση. Να εφαρμόζεις τις ιδέες σου στην καθημερινότητα στο μεγαλύτερο βαθμό, χωρίς να περιμένεις μέχρι να γίνει η επανάσταση. Αυτό μπορεί να το κάνει ο αναρχικός τώρα. Είναι μια φιλοσοφική θεώρηση, είναι μια κατάσταση πνεύματος, μια στάση ζωής. Πιστεύω πως αυτή η κοινωνία είναι πολύ άσχημα οργανωμένη, τόσο κοινωνικά όσο και πολιτικά και οικονομικά. Πρέπει να την αλλάξουμε εντελώς. Η αναρχία επικαλείται μια ζωή εντελώς διαφορετική. Με την αναρχία, προσπαθούμε να ζούμε αυτή την ουτοπία λίγο λίγο κάθε μέρα."

Abel Paz

Πέμπτη, 20 Αυγούστου 2009

John Stuart Mill

Περί Ελευθερίας, Εκδ. Επίκουρος (Aπόσπασμα)

Η ελευθερία της σκέψης μόνη της δεν αρκεί. Οι σκέψεις πρέπει να αναπτύσσονται και να προβάλλονται ελεύθερα προς τα έξω, πρέπει δηλαδή να υπάρχει ελευθερία συζήτησης. Σε αυτή βλέπει ο Mill μια δραστική προστασία από την τυραννία της κοινής γνώμης, είτε αυτή προέρχεται από το κράτος είτε από κοινωνικές ομάδες. Τίποτε δε φοβάται ο Mill περισσότερο από το «δεσποτισμό της κοινωνίας πάνω στο άτομο.»

Η ανοχή απέναντι σε άλλες γνώμες αποτελεί γι’ αυτόν προϋπόθεση για κάθε πρόοδο στην ανθρώπινη κοινωνία. Η πρόοδος της γνώσης μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη διαλεκτική διαδικασία της ελεύθερης συζήτησης. Στη συζήτηση δεν επιτρέπεται να καταπιέζεται καμία γνώμη όσο απομονωμένη κι αν είναι. Γιατί ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι πως η γνώμη που επιχειρούμε να καταπνίξουμε είναι εσφαλμένη γνώμη. Αλλά ακόμη κι αν είμαστε βέβαιοι πως έχουμε να κάνουμε με μια εσφαλμένη γνώμη, η καταστολή της είναι πάντα κακή ενέργεια. Ο σκοπός της ελεύθερης συζήτησης είναι η ανεύρεση της αλήθειας ή τουλάχιστον το πλησίασμα στην αλήθεια.

Όταν ο Mill μιλάει για ελευθερία εννοεί ταυτόχρονα (πέρα από τον πνευματικό τομέα) και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και στην εξωτερική της συμπεριφορά.

Δυο αξιώματα:1) Το άτομο δεν είναι υπόλογο στην κοινωνία για πράξεις που αφορούν αποκλειστικά και μόνο δικά του συμφέροντα. 2) Το άτομο είναι αντίθετα υπόλογο στην κοινωνία για πράξεις που βλάπτουν τα συμφέροντα άλλων. Η ατομική ελευθερία σταματά εκεί που περιορίζει την ελευθερία ενός άλλου.

Η κοινωνία μπορεί να εκτελεί, και όντως εκτελεί, τις ίδιες τις εντολές της και όταν εκδίδει λαθεμένες εντολές, ή όταν εκδίδει εντολές για πράγματα στα οποία οφείλει να μην αναμιγνύεται, ασκεί μια κοινωνική τυραννία τρομακτικότερη από πολλά είδη πολιτικής καταπίεσης.

Χρειάζεται επομένως προστασία και από την τυραννία της κυρίαρχης γνώμης και του δημόσιου αισθήματος, από την τάση της κοινωνίας να επιβάλει ως κανόνες συμπεριφοράς τις δικές της ιδέες και συνήθειες σε όλους εκείνους που διαφωνούν μ’ αυτές, να περιορίσει την ανάπτυξη και αν είναι δυνατόν, να αποτρέψει τη διαμόρφωση οποιασδήποτε ατομικότητας δεν εναρμονίζεται με τις δικές της συνήθειες και να αναγκάσει όλους τους χαρακτήρες να διαμορφωθούν σύμφωνα με τα δικά της πρότυπα. Υπάρχει κάποιο όριο ως προς τη νόμιμη επέμβαση της συλλογικής γνώμης στην ανεξαρτησία του ατόμου.

Κανένας δεν παραδέχεται ότι τα κριτήριά του είναι απλά θέμα δικής του προτίμησης.

Αν δεν εκφράζονται με ίση ελευθερία, αν δεν επιβάλλονται και υποστηρίζονται με ίση ικανότητα κι ενεργητικότητα και οι δυο πλευρές των σταθερών αντιθέσεων, που βλέπουμε στη ζωή, είναι αδύνατο να αναγνωριστεί το δίκαιο και των δυο. Η πλάστιγγα θα κλείνει προς τη μία μόνο μεριά. Η αλήθεια στα σημαντικά πρακτικά ζητήματα της ζωής, είναι ως επί το πλείστον θέμα συμφιλίωσης και συνδυασμού των αντιθέτων. Ελάχιστοι όμως διαθέτουν την αναγκαία ευρύτητα σκέψης και αμεροληψία, για να δώσουν μια τέτοια λύση με σχετική ακρίβεια.

Αν υπάρχουν άνθρωποι, που αμφισβητούν μια παραδεκτή γνώμη, ή που θα την αμφισβητήσουν, αν τους επιτραπεί από το νόμο ή την κοινή γνώμη, ας τους ευχαριστήσουμε γι’ αυτό, ας τους ακούσουμε με όσο γίνεται πιο ανοιχτό νου και ας εκφράσουμε τη χαρά μας, που υπάρχει κάποιος να κάνει για λογαριασμό μας αυτό που, στην αντίθετη περίπτωση- αν έχει οποιαδήποτε σημασία για μας είτε το αναμφισβήτητο είτε η ζωντάνια των πεποιθήσεών μας- οφείλουμε να κάνουμε εμείς οι ίδιοι με πολύ μεγαλύτερο κόπο.

Στον ανθρώπινο νου η μονομέρεια είναι πάντα κανόνας και η πολυμέρεια εξαίρεση.

Όταν οι διιστάμενες απόψεις, αντί να είναι η μία αληθινή και η άλλη αναληθής , συμμερίζονται την αλήθεια και η μη συμπίπτουσα γνώμη είναι αναγκαία, γιατί παρέχει το υπόλοιπο αυτής της αλήθειας, που μόνον ένα μέρος της εμπεριέχεται στην παραδεκτή γνώμη.

Τα μισά τουλάχιστον σφάλματα των ανθρώπων οφείλονται στη μοιραία τους τάση να μη σκέφτονται ένα πράγμα όταν δεν αμφισβητείται πια.

Όλα τα δόγματα χρησιμεύουν για να καταρρίπτονται τα επιχειρήματα των αντιπάλων και είναι γνωστό πως (όταν είναι δυνατό), προτείνονται ως αιτιολογία για οτιδήποτε κάνουν οι άνθρωποι και το θεωρούν αξιέπαινο.

Όπου γίνεται σιωπηρά αποδεκτός ο κανόνας ότι δεν πρέπει να αμφισβητούνται οι ισχύουσες αρχές, όπου θεωρείται λήξασα η συζήτηση για τα πιο σημαντικά ζητήματα, που μπορούν να απασχολήσουν την ανθρωπότητα, δεν έχουμε καμιάν ελπίδα μνα δούμε εκείνο το ανώτερο επίπεδο διανοητικής δραστηριότητας που χαρακτηρίζει ορισμένες από τις πιο αξιόλογες περιόδους της ιστορίας.

Η αλήθεια βγαίνει περισσότερο κερδισμένη ακόμη και με τα σφάλματα εκείνου, που με την απαιτούμενη μελέτη και προετοιμασία σκέφτεται για τον εαυτό του παρά με τις αληθινές γνώμες εκείνων που τις αποδέχονται απλά και μόνο επειδή δεν επιτρέπουν στον εαυτό τους να σκεφτεί.

Η ιστορία βρίθει περιπτώσεων καταστολής της αλήθειας με την επιβολή διωγμών.

Αν υπάρξει κάποτε μια καλύτερη αλήθεια θα ανακαλυφθεί όταν θα είναι ικανός ο ανθρώπινος νους να τη δεχτεί.

Ο μόνος τρόπος με τον οποίο ένα ανθρώπινο ον μπορεί να προσεγγίσει κάπως την πλήρη γνώση ενός θέματος είναι να ακούσει όλα όσα μπορούν να πουν γι’ αυτό άνθρωποι με τις πιο διαφορετικές γνώμες και να μελετήσει όλους τους τρόπους, με τους οποίους μπορεί να αντιμετωπιστεί απ’ όλων των ειδών τις νοοτροπίες.

Καμιά εποχή δεν είναι αλάθητη, όπως δεν είναι αλάθητα και τα άτομα. Κάθε εποχή διαμόρφωσε πολλές γνώμες που σε μεταγενέστερες εποχές, κρίθηκαν όχι μόνο ως αναληθείς αλλά και ως παράλογες. Είναι βέβαιο ότι πολλές από τις γνώμες που είναι σήμερα γενικά αποδεκτές, θ’ απορριφθούν από τις μέλλουσες γενιές, όπως ακριβώς και πολλές γνώμες, που ήταν κάποτε γενικά αποδεκτές, έχουν απορριφθεί από τη δική μας εποχή.

Η δυνατότητα κρίσεως παρέχεται στους ανθρώπους για να τη χρησιμοποιήσουν.

Πιστεύω ότι ο λόγος του Ιησού είναι αυτό ακριβώς που επιδιώχτηκε να είναι. Ότι δεν είναι ασυμβίβαστος με τα απαιτούμενα για μια πλήρη ηθική. Ότι όλα όσα είναι εξαίρετα στην ηθική, μπορούν να αποδοθούν σ΄ Αυτόν χωρίς μεγαλύτερη κακοποίηση της γλώσσας του από εκείνη που επέφεραν όλοι όσοι προσπάθησαν να συμπεράνουν από το λόγο του ένα πρακτικό σύστημα συμπεριφοράς. Είναι λογικό, επομένως, να πιστεύω, ότι περιέχει και υπήρχε η πρόθεση να περιέχει μόνο ένα μέρος της αλήθειας. Ότι πολλά ουσιώδη στοιχεία της υπέρτατης ηθικής συγκαταλέγονται μεταξύ των πραγμάτων, που δεν περιλαμβάνονται, ούτε υπήρχε η πρόθεση να περιληφθούν, στους καταγραφέντες λόγους του Ιδρυτή του Χριστιανισμού, και τα οποία παραμερίστηκαν τελείως στο σύστημα ηθικής, που διαμορφώθηκε με βάση αυτούς τους λόγους από τη Χριστιανική Εκκλησία.

Η ελευθερία του ατόμου πρέπει ως προς αυτό να περιορίζεται: πρέπει να μη γίνεται κανείς ενοχλητικός για τους άλλους. Αν όμως αποφεύγει να ενοχλεί τους άλλους σε ό,τι τους αφορά και ενεργεί κατά την κρίση και τις προτιμήσεις του, μόνο όταν πρόκειται για πράγματα που αφορούν τον εαυτό του, οι ίδιοι λόγοι που καθιστούν επιβεβλημένη την ελευθερία της γνώμης, επιβάλλουν επίσης να έχει το δικαίωμα να θέτει σε εφαρμογή τις γνώμες του με δική του ζημία και χωρίς καμιά ενόχληση από τους άλλους.

Αφού οι άνθρωποι δεν είναι τέλειοι, όσο χρήσιμο είναι να υπάρχουν διαφορετικές γνώμες, άλλο τόσο χρήσιμο είναι να υπάρχουν διαφορετικά πειράματα ζωής, να παρέχεται ελευθερία κινήσεων στους διάφορους χαρακτήρες (αρκεί φυσικά να μη βλάπτονται οι άλλοι) και να αποδεικνύεται στην πράξη η αξία των διαφορετικών τρόπων ζωής, όταν οι ενδιαφερόμενοι κρίνουν ότι πρέπει να τους θέσουν σε εφαρμογή. Με λίγα λόγια, όταν πρόκειται για πράγματα που δεν αφορούν άμεσα τους άλλους, είναι επιθυμητό να εκδηλώνεται η ατομικότητα. Όπου ο κανόνας συμπεριφοράς δεν είναι ο καθαυτό χαρακτήρας του ατόμου αλλά οι παραδόσεις ή τα έθιμα των άλλων, απουσιάζει ένα από τα ουσιώδη συστατικά της ανθρώπινης ευτυχίας και το κύριο συστατικό της ατομικής και κοινωνικής προόδου.

Αν ήταν αποδεκτό ότι η ελεύθερη ανάπτυξη της ατομικότητας είναι ένα από τα ουσιώδη στοιχεία της ανθρώπινης ευημερίας, ότι δεν είναι απλά ένα στοιχείο ισότιμο με ό,τι προσδιορίζεται ως πολιτισμός, εκπαίδευση, αγωγή, πνευματική καλλιέργεια, αλλά αναπόσπαστο μέρος και αναγκαία προϋπόθεση όλων αυτών των πραγμάτων, δε θα υπήρχε κίνδυνος να υποτιμηθεί η ελευθερία και δε θα παρουσίαζε εξαιρετική δυσκολία η χάραξη των ορίων μεταξύ ελευθερίας και κοινωνικού ελέγχου. Το κακό όμως, είναι, ότι οι συνήθεις τρόποι σκέψης δεν αναγνωρίζουν, πως το αυθόρμητο του ατόμου διαθέτει κάποια εγγενή αξία, ή πως αξίζει ιδιαίτερη εκτίμηση γι’ αυτό ακριβώς που είναι. Οι περισσότεροι όντας ικανοποιημένοι με τα ισχύοντα έθιμα των ανθρώπων (γιατί είναι ακριβώς αυτοί που τα διαμορφώνουν), δε μπορούν να αντιληφθούν, γιατί αυτά τα έθιμα δεν είναι αρεστά σε όλους. Και το χειρότερο, το αυθόρμητο δε συγκαταλέγεται στα ιδεώδη των ηθικών και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων. Οι περισσότεροι το αντιμετωπίζουν μάλλον εχθρικά, σαν ένα οχληρό και μάλλον δυσυπέρβλητο εμπόδιο για τη γενική απόδοση αυτού που, κατά την κρίση τους, θεωρούν ορθότερο για την ανθρωπότητα.

Δυο πράγματα είναι απολύτως αναγκαία, «η ελευθερία και η ποικιλία καταστάσεων» και ότι από τη συνένωση αυτών των δυο στοιχείων προκύπτουν «η ατομική ζωτικότητα και η πολύμορφη ανομοιότητα», που συνδιαζόμενες παράγουν την «πρωτοτυπία».

Κανείς δεν αρνείται, πως οι άνθρωποι, όταν είναι νέοι, πρέπει να διδάσκονται και να εκπαιδεύονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να γνωρίζουν και να επηρεάζονται από τα βεβαιωμένα αποτελέσματα της ανθρώπινης εμπειρίας. Αλλά είναι προνόμιο και διακριτικό γνώρισμα ενός ανθρώπινου όντος, που έχει φτάσει σε διανοητική ωριμότητα, να χρησιμοποιεί και να ερμηνεύει την εμπειρία με το δικό του τρόπο. Είναι δική του υπόθεση να ανακαλύψει, ποια στοιχεία της καταγεγραμμένης εμπειρίας ταιριάζουν στις περιστάσεις και στο χαρακτήρα του.

Οι παραδόσεις και τα έθιμα των άλλων είναι ως ένα βαθμό απόδειξη γι’ αυτό που τους έχει διδάξει η εμπειρία- υποθετική όμως απόδειξη- και με αυτήν την έννοια απαιτούν από το άτομο να συμμορφωθεί. Το πρώτο ωστόσο που έχουμε να πούμε είναι ότι η εμπειρία τους μπορεί να είναι πολύ περιορισμένη ή, πάλι, μπορεί να μην την έχουν ερμηνεύσει σωστά. Δεύτερον η από μέρους τους ερμηνεία μπορεί να είναι σωστή αλλά να μην του ταιριάζει. Τα έθιμα καθιερώνονται για συνήθεις περιστάσεις και συνήθεις χαρακτήρες και οι περιστάσεις ή ο χαρακτήρας του μπορεί να είναι ασυνήθεις. Τρίτον, μολονότι τα έθιμα μπορεί να είναι καλά ως έθιμα και να του ταιριάζουν, όταν συμμορφώνεται προς το έθιμο απλά ως έθιμο, δεν καλλιεργείται και δεν αναπτύσσεται στο άτομο καμιά από τις ιδιότητες, που θεωρούνται ιδιάζοντα προσόντα ενός ανθρώπινου όντος. Οι ανθρώπινες δυνάμεις της αντίληψης, της κρίσης, της διάκρισης του ορθού, της νοητικής ενεργητικότητας ακόμη και της ηθικής προτίμησης, ασκούνται μόνο όταν κάνουμε επιλογή.

Αυτός που επιτρέπει στον κόσμο, ή στο τμήμα του κόσμου στο οποίο ανήκει, να επιλέγει για λογαριασμό του το πρόγραμμα ζωής που θα εφαρμόσει, δε χρειάζεται καμιά διανοητική δύναμη εκτός από εκείνη την πιθηκοειδή δύναμη της μίμησης. Αυτός που επιλέγει ο ίδιος το πρόγραμμά του, χρησιμοποιεί όλες τις διανοητικές του δυνάμεις. Παρατηρητικότητα για να αντιληφθεί, λογική και κρίση για να προβλέψει, ενεργητικότητα για να συγκεντρώσει τα στοιχεία που χρειάζονται στη λήψη απόφασης, ευθυκρισία για να αποφασίσει και, όταν αποφασίσει, σταθερότητα και αυτοκυριαρχία για να μείνει πιστός σε αυτή την τόσο μετρημένη απόφασή του. Κι αυτές τις ιδιότητες τις χρειάζεται και τις ασκεί ανάλογα με το βαθμό στον οποίο μπορεί να καθορίζει τη συμπεριφορά του σύμφωνα με τη δική του κρίση και τα δικά του αισθήματα. Είναι βέβαια πιθανό να οδηγηθεί σε κάτι καλό και να αποφύγει καθετί το επιζήμιο, χωρίς κανένα από αυτά τα πράγματα. Αλλά ποια θα είναι τότε η αξία του ως ανθρώπινου όντος; Η ανθρώπινη φύση δεν είναι μηχανή για να κατασκευάζεται σύμφωνα με ένα πρότυπο και να εκτελεί την εργασία που ορίζεται στις προδιαγραφές της αλλά δέντρο που πρέπει να μεγαλώνει και να αναπτύσσεται προς όλες τις κατευθύνσεις, όπως ορίζουν οι έμφυτες εσωτερικές δυνάμεις, που της δίνουν ζωή.

Το άτομο που έχει δικές του επιθυμίες και ορμές- επιθυμίες και ορμές, δηλαδή, που είναι έκφραση της φύσης του, όπως αναπτύχθηκε και τροποποιήθηκε χάρη στη δική του καλλιέργεια- λέγεται ότι έχει χαρακτήρα. Εκείνος που δεν έχει δικές του επιθυμίες και ορμές, δεν έχει χαρακτήρα, όπως δεν έχει χαρακτήρα και μια ατμομηχανή. Αν εκτός από το ότι έχει δικές του ορμές, οι ορμές του είναι ζωηρές και ελέγχονται από την ισχυρή του θέληση, τότε έχει ενεργητικό χαρακτήρα. Όποιος πιστεύει ότι δεν πρέπει να ενθαρρύνεται η εκδήλωση της ατομικότητας των επιθυμιών και των ορμών, πιστεύει με άλλα λόγια, ότι η κοινωνία δε χρειάζεται ισχυρές φύσεις, ότι δεν είναι η ιδεώδης για να συμπεριλάβει πολλά άτομα με ισχυρό χαρακτήρα και ότι δεν είναι επιθυμητή η ύπαρξη υψηλού επιπέδου ενεργητικότητας.

Αλλά η κοινωνία έχει υπερνικήσει σήμερα την ατομικότητα. Και ο κίνδυνος που απειλεί την ανθρώπινη φύση, δεν είναι το πλεόνασμα αλλά η έλλειψη ατομικών ορμών και προτιμήσεων.

Όσο πιο ανεπτυγμένη είναι η ατομικότητά του, τόσο πιο πολύτιμο γίνεται το άτομο για τον εαυτό του και συνεπώς πιο πολύτιμο για τους άλλους. Υπάρχει μεγαλύτερη πληρότητα ζωής σ’ αυτή καθαυτή την ύπαρξή του και, όταν υπάρχει περισσότερη ζωή στα άτομα, υπάρχει περισσότερη ζωή και στη μάζα που αποτελείται από αυτά τα άτομα. Για να έχει ίσες ευκαιρίες ανάπτυξης η φύση κάθε ατόμου, είναι ουσιώδες να επιτρέπεται στα διαφορετικά άτομα να ζουν διαφορετικά.

Είναι αλήθεια πως οι ιδιοφυείς άνθρωποι αποτελούν μια μικρή μειονότητα. Για να έχουμε τέτοιους ανθρώπους, πρέπει να διαφυλάξουμε το έδαφος στο οποίο αναπτύσσονται. Η ιδιοφυία μπορεί να αναπνέει ελεύθερα μόνο σε ατμόσφαιρα ελευθερίας. Οι ιδιοφυίες ex vitermin (εξ ορισμού), έχουν πιο ανεπτυγμένη ατομικότητα από κάθε άλλον άνθρωπο- είναι συνεπώς ανίκανοι να προσαρμοστούν χωρίς να συνθλιβούν σε οποιονδήποτε από τους ολιγάριθμους τύπους που προσφέρει η κοινωνία, για να απαλλάσσει τα μέλη της από τον κόπο να διαμορφώνουν το δικό τους χαρακτήρα. Όταν είναι άνθρωποι με ισχυρό χαρακτήρα και απαλλάσσονται από τα δεσμά τους, γίνονται ηθικό στίγμα για την κοινωνία που δεν κατόρθωσε να τους υποτάξει στην κοινοτοπία, στηλιτεύονται ως «έξαλλοι», «εκκεντρικοί» κτλ- μοιάζει κάπως σα να παραπονιέται κανείς, επειδή ο ποταμός Νιαγάρας δεν κυλάει ήρεμα και ομαλά σαν ολλανδική διώρυγα.

Στην πραγματικότητα, παρά το σεβασμό που τρέφουν ή επιδεικνύουν οι άνθρωποι για την αληθινή ή υποτιθέμενη διανοητική ανωτερότητα, η γενική τάση των πραγμάτων σ’ όλο τον κόσμο είναι να καταστεί η μετριότητα κυρίαρχη δύναμη. Φαίνεται όμως πως, απ’ τη στιγμή που οι γνώμες της πλειονότητας των μέσων ανθρώπων έχουν γίνει ή γίνονται παντού η κυρίαρχη δύναμη, το αντίβαρο και ο διορθωτικός παράγοντας γι’ αυτήν την τάση είναι η ολοένα πιο έκδηλη ατομικότητα αυτών που διακρίνονται για την ανεπτυγμένη τους σκέψη. Σ’ αυτές ιδίως τις συνθήκες τα εξαιρετικά άτομα πρέπει να ενθαρρύνονται, και όχι ν’ αποτρέπονται, ώστε να ενεργούν διαφορετικά από τη μάζα. Επειδή ακριβώς η τυραννία της κοινής γνώμης μετατρέπει την εκκεντρικότητα σε όνειδος, καλό είναι, αν θέλουν οι άνθρωποι ν’ απαλλαγούν απ’ αυτή την τυραννία, να είναι εκκεντρικοί. Το γεγονός ότι τόσο λίγοι τολμούν σήμερα να είναι εκκεντρικοί, αποτελεί τον σοβαρότερο ίσως κίνδυνο, που απειλεί την εποχή μας.

Όταν ένα άτομο διαθέτει κάποιο ανεκτό ποσοστό κοινής λογικής και εμπειρίας, ο δικός του τρόπος είναι ο καλύτερος. Όχι επειδή αυτός καθαυτός ο τρόπος είναι ο καλύτερος, αλλά επειδή είναι ο δικός του τρόπος. Τα ανθρώπινα όντα δεν είναι σαν τα πρόβατα. Ο ίδιος τρόπος ζωής για τον ένα αποτελεί ένα υγιές ερέθισμα, που διατηρεί όλες του της δυνάμεις για δράση απόλαυση σε άριστη κατάσταση, ενώ για κάποιον άλλο είναι ένα βαρύ φορτίο, που αναστέλλει ή καταστέλλει την εσωτερική του ζωή. Είναι τόσο μεγάλες οι διαφορές μεταξύ των ανθρώπινων όντων ως προς τις πηγές της ευχαρίστησής τους, την ευπάθειά τους στον πόνο και την επίδραση που δέχονται από διαφορετικούς σωματικούς και ψυχικούς παράγοντες, ώστε αν δεν υπάρχει ανάλογη ποικιλία στους τρόπους ζωής τους, είναι αδύνατο να εξασφαλίσουν ίσο μερίδιο ευτυχίας ή το διανοητικό, ηθικό και αισθητικό ανάστημα, για το οποίο είναι από τη φύση τους ικανοί.

Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό στοιχείο στην κατεύθυνση που ακολουθεί σήμερα η κοινή γνώμη, το οποίο την υποχρεώνει- άλλωστε σ’ αυτό αποσκοπεί- να μην ανέχεται καμιά έντονη εκδήλωση ατομικότητας. Οι περισσότεροι μέσοι άνθρωποι δεν είναι μόνο μέτριας νοημοσύνης, αλλά και μετριοπαθείς ως προς τις διαθέσεις τους. Οι προτιμήσεις ή οι επιθυμίες τους δεν είναι αρκετά ισχυρές, ώστε να τους προδιαθέσουν να κάνουν κάτι το ασυνήθιστο, επομένως δεν καταλαβαίνουν όσους έχουν τέτοιες επιθυμίες ή προτιμήσεις και τους κατατάσσουν στην κατηγορία των «έξαλλων» ανθρώπων, «των ανθρώπων των άκρων», τους οποίους είναι συνηθισμένοι να καταφρονούν.

Ο δεσποτισμός του εθίμου αποτελεί παντού σταθερό εμπόδιο για την ανθρώπινη πρόοδο, αφού βρίσκεται σε συνεχή αντίθεση με την τάση των ανθρώπων να επιδιώκουν κάτι καλύτερο από το συνηθισμένο, η οποία- ανάλογα με τις περιστάσεις- ονομάζεται πνεύμα ελευθερίας, ή πνεύμα προόδου ή βελτίωσης.

Η μόνη σταθερή και αστείρευτη πηγή βελτίωσης είναι η ελευθερία.

Απλά κάνουμε πραγματικό πόλεμο ενάντια στην ατομικότητα. Πιστεύουμε πως θα ‘χαμε κάνει θαύματα, αν κατορθώναμε να γίνουμε όλοι ίδιοι λησμονώντας ότι η ανομοιότητα δυο ατόμων είναι γενικά το πρώτο πράγμα που καθιστά εμφανή την ατέλεια του ενός ή την ανωτερότητα του άλλου, ή πάλι τη δυνατότητα να προκύψει , χάρη στο συνδιασμό των προτερημάτων τους κάτι καλύτερο και από τα δύο.

Δυο πράγματα είναι απολύτως αναγκαία για την ανθρώπινη ανάπτυξη, Αναγκαία επειδή ακριβώς καθιστούν ανόμοιους τους ανθρώπους: η ελευθερία και η ποικιλία καταστάσεων.

Όταν έχουμε να κάνουμε με τη συμπεριφορά ενός ανθρώπου προς τους άλλους, είναι απαραίτητο να τηρούνται κάποιοι γενικοί κανόνες ώστε να γνωρίζουν οι άνθρωποι τι μπορούν να απαιτούν. Αλλά σε ό,τι αφορά τις καθαρά προσωπικές του υποθέσεις, το άτομο έχει κάθε δικαίωμα να εκδηλώνει ελεύθερα το αυθόρμητό του. Οι άλλοι ίσως να διατυπώσουν, ή και να προβάλουν φορτικά, κάποιες σκέψεις ώστε να βοηθηθεί στην κρίση του, κάποιες παραινέσεις, ώστε να ενισχυθεί η θέλησή του, τελικός κριτής, όμως, είναι αυτός ο ίδιος. Όλα τα σφάλματα, που είναι πιθανό να διαπράξει, παρά τις συμβουλές και τις προειδοποιήσεις, είναι ασήμαντα εν συγκρίσει με ένα ολέθριο πράγματι σφάλμα: να επιτρέψει, δηλαδή στους άλλους να του επιβάλουν αυτό που εκείνοι κρίνουν ότι είναι το καλό του.

1 σχόλιο:

logos_en_drasei είπε...

Blogger Ο/Η logos_en_drasei είπε...

Ο J.S.Mill ήταν ωφελιμιστής και για να είμαι ειλικρινής δεν έχω μελετήσει επαρκώς τον ωφελιμισμό ως θεωρία για να μπορώ να πω αν συμφωνώ ή όχι. Εχω την αίσθηση με βάση τις όποιες ως τώρα γνώσεις μου πάνω στο θέμα, πως δεν είμαι απόλυτα σύμφωνη με αυτό το "σύστημα ηθικής" του ωφελιμισμού. Παρόλαυατα θεωρώ πως ακόμη και σε ιδέες με τις οποίες διαφωνείς ή ακόμη και σε άτομα με τα οποία δεν ταιρίαζεις, ίσως μπορείς να ανακαλύψεις κομμάτια, είτε αλήθειας είτε απλώς συμβαδίζοντα με τις δικές σου απόψεις. Το συγκεκριμένο απόσπασμα απο το βιβλίο "περι ελευθερίας" του Mill το βρίσκω αρκετα ενδιαφέρον. Επιφυλάσσομαι για το εαν το ερμήνευσα με τρόπο προσαρμοσμένο στις αντιλήψεις μου, ενώ ίσως εννοεί κάτι διαφορετικό από αυτό που καταλαβαίνω, όμως ακόμη κι έτσι να είναι δεν το θεωρώ απαραιτήτως κακό...

Vintage

Loading...
Η ακεραιότητα δεν έχει ανάγκη από κανόνες.

Albert Camus
Θα σου πω ένα μυστικό φίλε μου. Μην περιμένεις την Ημέρα της Κρίσης. Έρχεται κάθε μέρα.

Albert Camus
Πολιτικός είναι κάποιος που διαιρεί τους ανθρώπους σε δυο τάξεις: σε υποχείρια και σε εχθρούς.
Νίτσε
"Out of damp and gloomy days, out of solitude, out of loveless words directed at us, conclusions grow up in us like fungusQ one morning they are there , we know not how, and they gaze upon us, morose and gray. Woe to the thinker who is not the gardener but only the soil of the plants that grow in him."

Νίτσε

Το τραγουδι της Μαριας Νεφελης (Ο. Ελυτης)

"Κρίμας το κορίτσι" λένε
το κεφάλι τους κουνάν
Τάχατες για μένα κλαίνε
δε μ'απαρατάν!

Μες στα σύννεφα βολτάρω
σαν την όμορφη αστραπή
κι ό,τι δώσω κι ό,τι πάρω
γίνεται βροχή.

Βρε παιδιά προσέξετέ με
κόβω κι απ'τις δυο μεριές
το πρωί που δε μιλιέμαι
βρίζω Παναγιές

και το βράδυ όπου κυλιέμαι
στα γρασίδια καθενού
λες και κονταροχτυπιέμαι
ντρούγκου-ντρούγκου-ντρου

Τη χαρά δε τη γνωρίζω
και τη λύπη την πατώ
σαν τον άγγελο γυρίζω
πάνω από τον γκρεμό

LinkWithin

Related Posts with Thumbnails

Fly me to the moon

Αγαπημένα Στέκια

Follow by Email

Μπήκαν στο ράφι

'Εχουμε επισκέψεις!

Forum για Bloggers

image

Ελα και στην twitter παρεα μας

" Η πιο αξιόλογη επαναστατική φιλοδοξία είναι να δω τον άνθρωπο απελευθερωμένο από την αλλοτρίωσή του"
Τσε Γκεβάρα